LAOIDHEAN BEAN TORRA DHAMH
¦
GAELIC  HYMNS
OF
MRS CLARK
TNCLVDING THREE NEVER BEFORE PUBLISHED
edited by
REV. THOMAS SINTON
dores
"northern chronicle" office inverness
^Eo the Jftcmorij
or
CLUNY MACPHERSON OF CLUNY MACPHERSON WHO DIED 1S86 THIS COLLECTION OF SACRED POETRY
BY
ONE OF HIS CLAN is
APPROPRIATELY DEDICATED
I. A Jehobhab, Ard-Kigh na Flathais '. II. Ceol cha 'n aill leam
III. Och is ochan ! mo threacljladh
IV. M' anam, imich thusa samhach ... V. 'S mile marbhphaisg ort, a shaoghail
VI. Tha m' inntinn-s' an geall ..
BEAN  TORlvA DHAMH.
A traveller who might have chanced to pass through the parish of Laggan in the eighteenth, century, and beholding for the first time its marshy flats of cold meadow land on either side of the Spey, its rocky knolls, and its bleak, storm-swept hills, might form no favourable opinion of this portion of God's earth as the abode of man. Nevertheless, Brae-Badenoch had. given birth to a hardy and spirited race of people, among whom were reared not a few who earned distinction in the service of their country.
We can easily understand how the stirring adventures of Cluny of the Forty-Five, and the triumphant literaiy career of Jametì Macpherson, must have touched the imagination and stimulated the energies of the whole connection of Cian Vurich.
Among the residents of Laggan, towards the end of the period to which we have referred, were Parson Robert Macpherson, the redoubtable chaplain of the 42nd Regiment, who figures in the pages of Jupiter Carlyle; Lachlan Macpherson, the facetious and talented tacksman of Stra.th-mashie; the Rev. Andrew Gallie, well known in connection with the Ossianic controversy; and Mrs Grant, then engaged in penning her classical " Letters from the Mountains."
It is surely a remarkable fact that there were living on the upper reaches of the Spey, about the same time, over a dozen persons who had produced songs instinct with the true lyric vein, which continued to be sung by succeeding generations. Among all these, however, the subject of this notice occupies a unique position, hi that she consecrated her genius exclusively to things spiritual and divine.
Mary Macpherson was the daughter of Ewon Macpherson, parish schoolmaster of Laggan. She was born about the year 1720, or perhaps a little earlier.   To what branch
of lior cian she belonged is unknown, although it seems probable that she was connected with the Strathmashie family. Improving her special opportunities, she acquired a good education.
On her marriage, she took up her abode with her husband at the place with whose name she was for the future to be associated. An Torr Dhainh was a diminutive holding of poorest land, situated upon an arid height near the opening of Glen Truim. In this neighbourhood resided several families of the name of Clark, and to one of these her husband belonged.
The immediate influences under which she became a devout and radiant witness unto God, amidst prevailing coldness and unbelief, cannot now be ascertained. It is not unlikely that she may have experienced the quickening power of that religious movement in the central Highlands which can be traced directly to Dugald Buchannan. Considering the constant intercourse that took place between Badenoch and Bannach by Glen Truim, we may regard it as highly probable that she was personally acquainted with the saintly bard, from whose hymns she must ha,ve derived exquisite delight.
It would appear that her husband died comparatively early, for, in one of her verses, she describes herself as living on a hillock alone, her dear ones having departed. Tradition tells that, for long, an unsympathetic daughter acted as a grievous thorn in the good woman's side, but that eventually the two were united in a common love for Christ. It is right to add that the indigence which attended her latter years in Badenoch was relieved by the loving attention of friends who appreciated the holy beautv of her life and work.
Like Buchannan, she was a delightful companion, being possessed of a genial, happy-hearted disposition, while a sprightly wit and ptuigency gave zest to her conversation. Owing probably to some rheumatic affection, in moving about she required the aid of crutches, but notwithstanding this, it is related that on one occasion, when destitute of the means of subsistence, she betook herself to dancing for joy in the consciousness that she was an beir uf God.
A considerable time befoie her death she removed to Perth, where she redded with a married daughter.   From
7
various circumstances it may be inferred that her departure from Badenoch took place somewhere between 1780 and 1790.
Tlie numerous traditions with regard to' her, which were handed down in the country, have now mostly all died away. But people still point out tile faint remains of the old homestead, among the brown braes, haloed by the genius and piety of Mary Macpherson. The situation of that humble abode, opposite Craig uhu, and commanding an extensive view of the valley of the Spey, with the ancient battlefield of Invernahavon immediately beneath, was indeed calculated to arouse the Celtic muse.
Mrs Clark is believed to have composed no less than thirty hymns, which were put in writing. Two of thesei— Nos. III. and IV. of this edition—were published anonymously by Alexander Fraser, Inverness, the authorship being merely assigned to a lady of Badenoch—" Bean uasal a bh' ann am Baideanach." The same hymns are given by Rose in his interesting collection, along with a brief memoir of the poetess.
About a quarter of a century ago, the Rev. John Kennedy, now of Arran, edited these, and added a third— No. IV. of this edition—which Gillies had published anonymously, though undoubtedly the work of Mrs Clark. The remaining three hymns of this edition are now published foithe first time. They were discovered by me, under the superintendence of my dear friend, the late Provost Macpherson of Kingussie, in the Cluny Charter Chest, among papers which had been in the possession of Cluny Macpherson, who died in 1885, and which were kindly placed at my disposal by his son, Brigadier-General Ewen Macpherson. Hardly had I glanced over them when, to my no small pleasure, I was able to identify them as forming a portion of the long lost poetry of Bean Torra Dhamh. I did so from the following considerations : —
1. They are all in the same handwriting, on letters
addressed by relatives of the name of Macpherson to Mr Paul Kennedy, Castle Gavel, Perth.
2. There was one of that name connected by marriage
with the Strathmashie family in Laggan.
8
3. Bean Torra Dhamh spent the close of her life in
Perth, where she resided in the house of a son-in-law at the date given on the above-mentioned letters.
4. I remember hearing the hymn beginning " Ceol cha 'n
aill leam'' quoted as hers upwards of thirty years ago, by one who' expressed a preference for it above all her other compositions.
5. These three hymns are thoroughly in keeping with
her genius, style, and language.
6. There were no other Gaelic hymns in which Cluny
would have been so likely to take an interest as in those composed by this member of his cian.
On perusing those verses, it will be observed that they are couched in rich idiomatic Gaelic, and contain passages displaying a quaint originality of thought, combined with melody of diction rarely surpassed in Gaelic poetry of this class.
It may be added that much patient labour was required to decipher the MSS., not merely as regards the actual lettering, but, still more, in order to ascertain what vocables the letters were intended phonetically to express.
I*
A Iehovah, Ard-Bigh na Flathais,
Cia binn an ceòl leam bhi 'labhairt air d' ainm',
Dean fein mo sheòladh le d' mhaitheas,
Chum d' fhirinn fhoghlum's a ghleidheadh gun chall.
Duisg mo chuimhne's mo mheoghail,
'S mo smuaintean iompaich gu teangaidh gach grais,
Do thoil-sa dheanamh mo raghainn—
'S na fag mi 'n di-chuimhn' 'n uair thaghar do chlann.
'S e do mhòrachd gun choimeas,
A chuireas dòchas 'am anam is gràs,
Bho linn domh-s' bhi am leanabh,
'S lionar tròcair' a shil orm bho d' laimh;
'S tu mo stòras nach teirig,
'S dhe do sholas tha m' eathraichean lan,
Gus am beoil's a' cur thairis,
'N uair is deonach leat 'bheannachd chuir annt'.
Tha mor ionmhas do mhathais
Dhomh gach uair anns an latha cho reidh,
'S mi gun chunntas gun tomhas,
A ghabhail cuibhrionn fa chomhair gach tim;
Mara cuimseach dhomh fhaighinn
Biadh is aodach gun chaitheamh thar fheum,
Sin's gun storas a ghleidheadh—
A bheath' dh' òrduich thu roimhe dha, d' thrèud.
Cha 'n 'eil la tha mi 'g èirigh,
Nach 'eil gathannan aoibhneis do ghraidh,
Air am measgadh le caoimhneas,
Ur gach maduinn is oidhche's gach trath,
Drùchd do dhealt a ni saibhir
M' anam aircedl chum oighreachd nan gras,
Far an seinnear le d' chloinn-sa
Laoidhean molaidh sior-chliuthachadh d' ainm'.
* Several words in the MS. of this hymn are exceedingly obscure.
10
Cha 'n 'eil oidhch' tha mi 'laidhe,
Nach 'eil ainglean na Flathais 'a m' chòir,
'S iad 'g am shireadh's 'g am ghleidheadh,
Bho na naimhdibh tha teth air mo thòir.
Na mo shuain, a chaomh-athair!
'S tu mo bhuachailT a ghleidheas mi beò,
'S a bheir suas mi gu d' chathair,
An uair is rùn leat mo ghabhail gu d' ghlòir.
Tha mo smuaintean's mo labhairt,
Air an cunntadh a.d' leabhar le còir,
'S bho 'n's ann uaith ni mi fhaighinn,
Togam suas iod le aighear s le ceol,
Chum do chluais, a RighAthair!
A rinn mo stiùradh's mo ghleidheadh's mi og,
*S riamh troimli chùrsa mo bheatha,
Sheall thu nuas orm 'g am fheitheamli le lòn.
Mas na sheilbhich mi beatha,
'S tu-s' a dhealbh mi le cnamhaibh s le feòil,
'S an t-seomar dhìomhair 'g am ghleidheadh,
Cunntas mhiosan a' feitheamh, tigh'nn beò ;
'S an tìm iomchuidh's na labhair thu,
Chaidh an t-ionmhas sin anam thoirt dhomh-s',
Le cord-airgid 'g a cheangal,
A chum's nach salaichinn na h-eathraichean òir.
'S rinn thu teampull de 'n talamh,
Mar chèis gheal ìbhri chum 'fhalach mar chleoc,
Na sùilean Hon thu le solus,
'S an anail dh' ìnntrig thu'm pollan na stròin';
A chluas gu cluinntinn gach faruim,
'S a chas gu imeachd le cabhaig's an rod,
'S an lamh, gu gnìomh air aran,
An ceann gu rioghladh, 's an teangaidh gu d ghloir.
Dh' fhag thu t-iomlan do to! bhallaibh 'S an ordugh b' iomchuidh chum faireachduinn bheò, 'N uair dh' fhuiligeas aon dhiubh le sgaradh, Tha càch ri caoidh is ri gearan le bron;
11
Cha n 'eil cuibhle's an anam,
Nach do thionndaidh bho 'n ealaidh's bho 'n ceòl,
'S ma gheibh an lùdag bheag gearradh,
Tha 'chreubh bho 'n chrùn gus an talamh fo leòn.
Ach d' oibribh dìomhaù is falaich,
Cha rannsaich ciùmhne lag, thana, gun treòir,
Mar bhrùid mi a' d' fhianuis, no dallag
Nach faic, 's nach cluinn, 's nach fairich ach sgleò;
'S tric a dh' iarr mi le mearachd
An ni le 'fhaotainn nach mealainn le còir,
Ach dhuit-s' is lèir mo chion-falaich,
'S tu bheir dhomh 'n oighreachd tha m' anam a' lorg.
'S e bhi a' lorg air do ghealladh,
A tha mi 'g iarraidh chum m' anam bhi beò,
Mo chridhe lìonadh le d' bheannachd,
'S do thoil a dheanamh gun aindeoin le m' dheòin;
Ri m' ùrnuigh tionndaidh cluas fhaireal,
'S na leig dhomh dùnadh le ath-iarrtas glòir,
Aoh teachd 'a d' ìonnsuidh mar leanabh
A dh' fhaighinn sprùileach, 's 'gan tionail mu d' bhord.
'S mi mar dhèirceachan falamh,
Gun nì, gun fhèudail, gun earras, gun stòr,
'S mi 'n dùil gun èisd thu ri m' ghearan,-
'S do ghnuis le caoimhneas gu 'n dealraich thu orm.
Na leig dhomh tionndadh bho d' leanail,
Ach dean mo stiuradh's mi aineolach dorch,
Le d' ghràs ath-nuadhaich-sa m' anam,
'S dean gradh is firinn a bhuileachadh orm.
'S tric a las thu mo choinnleir,
'S mi gun solus, gun soillse na m' chòir,
Le do Spiorad tha saoibhir,
Chum mo sheachran fhoillseachadh dhomh-s'.
Sgrùdam d' fhocal gach oidhche,
'Stiùras m' astar mar ' ghuide' anns an rod,
'S tionndaidheam dhachaidh bho m' fhaodntraidh
Dh' ionnsuidh m' athar tha saoibhir an glòir.
12
Air cliù do ghloir ni mi labhairt
'N uair bhios mo chnaimhean na 'n hiidhe fo n fhòid,
Cho mìn ri fùdar gun d' anail,
Le fuaim na trompaid grad lèumaidh iad beò.
'S cha teid aon rudan dhiu'm mearachd,
Ach bidh an t-iomlan 'cur thairis le feòil,
'S bidh a' chruitheachd nuadh gu leir fallain,
ljun chnoimh, gun ohrèuchdan, gun ghalar, gim leòn.
Nach binn an sgeul so ri aithris
Do 'n dream a dh' eireas le pailmean ii an dòrn,
',S iad suaint' an aodaichean geala,
'S an crùn a' boisgeadh mar dhealradh an òir j
'S an gnùis mar ghrèin na làn-sholuis
An là geal ceitein—'n uair a theannas i oimn—
'S e's ainm dhaibh oighreachan geallaidh,
'S an cuirt an Righ gheibh iad cathraichean glòir.
'S e cliù na Trionaid an ealaidh
Le tùis dheadh-ìobairt's laoidh mholaidh na'm beòil,
A chaoidh nan cian na 'n cloinn-sonais,
Le 'n organ bhinn is ciùin, farasda ceòl;
Cha 'n fhàs iad sgìth no mi-thoileacli,
Ach's aoibhneas iomlan is toradh dha, 'n nòs,
Mar reultan timchioll na cathrach,
Is Grian na Firinn 'g an deahadh le glòir.
13
II.
Ceòl cha 'n àill leam, pìob no clàrsach,
Binneas ghaJl-tromp's theud,
Cha bhinn le m' chluais 'n uair's àird' am fuaim,
Cha 'n imich luath mo cheum;
Air ùrlar àrd cha dean mi danns',
'S cha ghluais mi eangaidh air slèibh',
Tha- cùrsa nàduir's cunntas làithean,
'Teagasg ceann mo rèis'.
Mo laith' mai- cheò's mar fhaileas neòil,
Dh' fhalbh thairis m' òige nuadh,
'S i 'n oidhch' 'tha 'n tòir orm, dh' iompaich m' organ
Chiùil gu bròn's gu gruaim;
Mo chridhe trom nach èirich leam,
Mar chloich air grunnd fo shuain,
Nach dùisg's nach gluais, ach tùirseach truagh,
Mar dhuin' 'an cluas a' bhàis.
'S am bàs dh' an toir sinn uile gèill, Gur sgaiteach geur a lann,
'S lìonmhor treun òg's maighdeann bheul-dearg,
'Chuir e 'an ceis le laimh;
Gach bean a's cèile's leanabh
'Sheilbhich beatha riamh bho Adh'mli,
Ach Enoch's Eliah, chaidh an treud ud
Uile 'n gèill do 'n bhàs.
'S cha chùis-eagail bàs do 'n iarmad 'Thig fo riaghladh gràis,
A chum a dh' fheitheadh thèid iad sgiamhach,
'S bàirleig sgriobht' na 'n làmh,
Air beulaobh 'n Rìgh nach diùlt doibh
Inntreachduinn le mìle fàilt',
Bho 'n phaidh an Sagart ac' am fiachan,
'S thug E dìoladh làn.
'S ged dh' fhàg am peacadh sinn fo dhìteadh, Cha bu sinne 'phaidh,
Ach làmh ar n-urrais, Rìgh na Sìothchaimh, 'Dh' ìobradh air a' chrann;
u
Le ùmhlachd's fulangas ro phiantail, Chrom E sìos gu làr,
A's ghlaodh E mach " Mo Dhia, mo Dhia, Na trèig mi chaoidh's na fàg."
Bho 'nàimhdibh guineach dh' fhuiling Iosa
Peanas, pian, a's cràdh,
Ar tàirngibh chroch iad Corp na Fìrinn
Ris a' chraoibh gu h-àrd;
B' iad sìol an uilc 'thug mionnan dìtidh
'N aghaidh 'n Tì a's àird',
'S a gheall gu 'n gabh'dh iad 'fhuile phrìseil
Dìreach air an ceann.
A' ghrian le teas do theich air cùl,
'S a solus dhiùlt i dhoibh,
Na creagan sgoilt gu 'n ruig an grunnd,
'S an teampull reub gu làr;
An talamh ohrath le 'thoradh trom,
'S na dùilean shruth le cràdh,
'S na mairbh bho 'n uaigh do dh' èirich suas,
'Thoirt coinneamh 'dh' Uan nan Gràs.
0 m' anam, dùisg le d' chlàrsaich chiùil,
'S dean moladh, 's cliù a sheinn,
Do Thriath nam feart le 'ghàirdean deas
'Thug buaidh a mach dha threud;
'S le 'chòmhraig threin 'thug 'arm bho 'n eug,
'S an treas là 'dh' èirich suas,
'S a shuidh an àird' air ionad àrd,
Aig deas-laimh Rìgh nan sluagh.
'S E 'deanamh eadar-ghuidhe bhuan
Air son a shluaigh gu lèir,
An Cìobair gràidh nach leig air chall
An t-uan a's tàir' dhe 'n treud;
Ard-shagart ungta, Rìgh gach prionnsa,
Bheir gach dùil'd' A gèill,
'S le 'èifeachd èirigh 'chruitheachd nuadh—
'S E's breitheamh dhuinn's is lèigh.
15
'N uair thig E nuas le ainglibh cùirt',
Mar dhealan dlùth nan speur,
Ni 'n trombaid fuaim, 's bheir sìos a's suas,
A's deas a's tuath dhi gèill;
Grad-èirigh suas na bheil's a' chuan,
'S a' chill, 's an uaigh, 's na slèibht',
A dh' ionnsuidh 'mhòid's bidh 'choinneamh dòmhail
'Thig an còir an t-slèibh.
'N sin labhraidh'm breitheamh ris na h-òighibh Glic, dha 'òrdugh 'ghèill: — ' A shluaigh 'tha beannaicht' teannaibh chum Mo dheis, bho 'n's eòl dhomh sibh, 'S 'an rìoghachd m' Athar, gabhaibh còmihnuidh, 'S dèanaibh ceòl a sheinn, 'S bho chraoibh na beatha faighibh sòlas, 'S mairibh beò gach linn."
Ach dha na h-òighibh a bha gòrach, Bheir E 'n t-òrdugh truagh.: — ' A chlann na mallachd nach d' iarr m' eòlas, Bidh nur còmhnuidh bhuan 'S an lochan loisgeach mar ri deamhnaibh, 'Caoidh's a' bròn's a' gruaim," A' snàmh a' chuain gun ghrunnd, gun ' shore,' Gun phort, gun ' shoal,' gun bhruaich.
'S e àithn' a bheirinn dha gach beò,
Geur-aùe 'thoirt do m' dhuan,
Tha 'chùis so eagalach ri leògh',
Is sgreamhaidh dhomhs' a fuaim;
O m' anam, teich mu'm beir an toir ort,
'S taisg do stòras shuas,
'S bidh d' ùrnuigh freagarrach dha d' ghlòir,
'S cha 'n fhaic thu bròn a chaoidh.
Tha rùintean f reasdail deas an còmhnuidh 'Thoirt dhut eòlais nuadh', Na'm b' àill leat freagairt le do dheòin, 'S gach leth-trom 'dh' fhògradh bhuat;
16
Cuir cùl ri easaontas 's ri pròis,
'S le seirc a's tròcair gluais,
'S gach cùis dean eadraiginn's a' chòir,
'S luchd-brìb' cuir brònach bhuat.
'S le gràs a's seirce leasaich d' eolas,
'S anns gach mòr-chèill gluais,
Mar àirmhear leat gach oidhche's lò,
Do shlighe seòl's gach uair;
Le trend an t-seacharain na deònaich,
'S na gabh dèidh na 'n duais,
Chum bàis tha 'n casan luath gu leòir
'S cha 'n fhaic iad glòir an Uain.
Mar dh' àicheadh iad a theis'nas òg, 'S a reachd gach lò gu 'n d' thruaill, Air gràdh a theach cha 'n fhaigh iad còir, 'S cha bhlais am beòil dhe 'chuihn; Bidh 'chòmhnuidh ac' 'an teach a' bhròin, 'S bidh 'n leab' 'an dòruinn bhuain, 'S air cràidh an achain cha 'n 'eil beò Na bheir bun sgeòil a nuas.
17
III.
Och 'us ochan ! mo threachladh !
Mo lèir-chreach! mar a tha mi,
'Dhìobhail loin, agus earraidh,
Do 'n anam nach bàsaich;
Mi 'an dòruinn fo chumha,
'S neo-shubhach a ta mi;
Air tulaich am aonar,
'S luchd mo ghaoil an deigh m' fhàgail.
Ciod mu'm biodh tu olio cianail,
Aig iargain mu'd chàirdean?
'S do bhàrnaigean lionmhor,
Gu triall air an sàilibh;
Ged tha iadsan air thoiseach,
'S tus' a' d' bhochdan's an fhàsach;
Ann an ath-ghiorras tìoma,
Bithidh tu cinnteach dheth fàgail.
Ach's mòr m' fhàth an- bhi cianail, Bharr air iargain mo chàirdean; Mo ghineadh 'an truaill'eachd, 'S mo ghluasad bho 'n tràth sin; Mo chiontana lìonmhor, Mo ghiomh agus m' fhàilling; Ann an cunnart mo dhìteadh Mar dhìleabach Adhaimh.
Ged bha 'n dìleab ud cronail, Thàinig sonas 'na h-àite; Tha do bhràthair a's sine 'G ad shireadh gu fhàbhair; Gu robacha,* rìomhach, 'S crùn rìoghail nach fàilling; Mar ri còir air an oighreachd, A dhaingnich a.' bhàs dhuit.
Ach's e aobhar mo thioma, Tric is minig's mi'm aonar; Mo chridhe do-lùbtadh, Ruith dlùth a chum daorsainn ;
* Eng. robe.
18
Tha 'n seann duin' cho làidir,
'S nach tàr mi dheth aomadh;
Thig sruth salach o 'n fhuaran
'Feadh's tha thruaill'eachd gun taomadh.
Ach's e impidh do Bhràthar
Dbuits' gach là 'bhi 'ga leanailt;
'S an uair 'bhios 'n eallach 'g ad shàraoh,
Gramaich làidir ri ghealladh;
Tog a chuing air do ghuaillibh,
'8 bi'dh do bhuannachd ris soilleir;
Cha 'n èir' i ri 'giùlan,
'S bheir i lùths dhiùt a's fradharc.
Meud do shonais an tràth sin
Cha tàr mi 'ga shloinneadh;
Bi'dh d' iodlial-aoraidh a's d' ardan
Mar bha Dagon 'na bhloidhibh;
Do pheacadh-leannan an tràth sin,
Ni thu 'fhàgail ad dlièighidh;
'S bi'dh tu 'g imeachd's an fhàsach
Mar bha. 'm bà-chrodh o'n Iaoghaibh.
Na h-anamianna gràineil,
Do'm bu ghnàth leat bhi 'gèilleadh;
Sgiùrsaidh Es' iad as 'aros,
Mar armailt' a reubail;
Uile thruaill'eachd do nàduir,
'S aobhar nàire leat fhèin iad;
'S an uair thig gràs gu bhi riaghladh
Thèid an strìochdadh le chèile.
Ged tha thusa gun ghluasad, 'S do chluasan gun chlàisdeachd; Tha do chobhair a's d' fhuasgladh, Air guaillibh do Shlànuighear; Cha 'n 'eil do smachd ach rè tìoma, Thèid gu finid's an fhàsach; 'S 'n uair 'thèid thu null thairis, Bi'dh tu fallain 'na fhàbhair.
19
'S e gràdh an Athar do-rannsuicht',
A thionnsgainn an t-iochd ud;
Gach ni gheall e bho shiorruidheachd,
Làn-chriochnaich a Mhac e;
Dh' fhàg e spiorad na. sìochaint',
A toirt fianuis le 'fhocal;
Mòr-bhuannachd na dìlib,
Na gabh sgìos bhi 'cur beachd oirr'.
Bha tri Pearsa na Trionaid,
Co dian a's do leth-sa,
Chaidh 'n cùmhnant o shiorruidheachd,
A dheanamh co seasmhach;
Tha 'n lagh air a riarach',
'S làn-dioladh aig ceartas;
Tlia a thròcair-sa glòraicht',
'S aobhar dòchais aig peacaich.
'S ann o innleachd an nàmhaid, A thàinig am peacadh; Bàs siorruidh, a's truaighe, An gin truaillidh 'bha ac-san; Grad-ghramaich ri Criosda, Ma's miann leat an seachnadh; Tha air thairgse cho saor, Do chlann daoine 'na fhocal.
Ann am briathraibh a Shoisgeil 'Tha cho maiseach an òrdugh; Gach neach 'gam bheil tlachd annt' 'Tarruing faisg orr' an còmhnuidh; Le gràdh a's fìor aidmheil, 'Cur an taic annt' an còmhnuidh; 'S ag imeachd 'na neart-sa, Fo a bhratach le dòchas.
Ma bhios tusa gun sàbhladli, Chaidh d' fhàgail gun leithsgeul; Tha Stochd aig do Ràthan, A ghnàth ort al freasdal; Tha e comasach, deònach, Anns gach dòigh 'tha mar cheisd ort; 'S bheir e earradh a's biadh dhuit, Nach criochnaich am feasda.
20
IV.
M' anam, imich thusa, sàmhach, Fo gach àmhghar agus leatrom; 'S e do thraaul'eachd a thaobh nàduir Aobhar d' ànraidh mar mo bheachd-sa. Greas a's amhairc mar a tha thu, Seall le nàire ri do chleachdadh; 'S faic an sac tha air do ghuaillibh, Le do ghluasad 'bhi gun fhaioill.
O'na rugadh ann ad thràill thu,
Thaobh do phàirtidh's a' cheud seachran;
Iomchair foighidneach gach dòruinn,
'S biodh do bhròn air son do pheacaidh.
Tha do thoil an deis a truailleadh,
Rag ri gluasad chum do leas-sa;
Dh' easbhuidh cumhachd a bheir buaidh oirr',
Gheibh thu'm bàs as duais do 'n pheacadh.
Seall a nise ciod a ni thu,
'S teich le dìchioll dh' ionnsuidh taice
Fàg do chudthrom air do Ràthan
Tha E 'ghnàth cho math ri 'fhocal.
Thig le irioslachd a's dòchas
Dh' iarraidh còmhnadh o 'n Aon bheartach,
Creid air tùs gu bheil e maoineach,
'S iarr do dhaonnachd rèir a' phailteis.
Thig le d' dhoille, ciont a's daorsa,
Fàg 'na aonar airsan 'n leatrom
Dh' iarraidh teagaisg, riaghlaidh's saoraidh
Tha iad annsan ri 'n toirt seachad.
Seall le muinghinn an àirde
Chum nam beann d'a bheil do thaitneachd;
'N uair is trioblaidich' a' chual duit
Amhairc suas ri Triath nam feartan.
Càraich d' eallach air a ghuaillibh, Oir's ann uaithe thig do neart-sa; 'S ged nach beachdaich thus' a ghluasad, Creid gu luath gu bheil E'm faisg ort.
21
Feith gu foighidneach ri 'thìom-san, 'S imich dìreach rèir a reachda; Ruith do reis le fair' a's dìchioll, 'S ann le strì a ni thu 'streapadh.
'N uair 'bhios fiaradh ann ad chrannchur, Creid gu 'n tionndaidh e gu d' thaitneachd; Bheir seillein math o lusaibh searbh Mil 'bhios tarbhach, brioghar, blasda. Ged bhiodh am Freasdal dhuit air uairibh, Tuille's cruaidhe rèir do bheachd-sa; Tuig gur gliocas thug mu 'n cuairt e, 'S gheibh thu beannachd as am pailteas.
Bi thusa furachar mu 'àitheantan; O staid nàduir teich na thaic-sa; 'S glac a ghealladh làn do shìochaint, Arm an Criosd a dhiol a' cheartas. Ab; do thurus do Chanaan, Ged robh am fàsach làn do chroisibh, 'S iomadh bruthadh air do shàiltibh Leans' a' ghnàth ri lorg a' Ghaisgich.
Thug E buaidh os cionn do nàimhdibh 'S bheir E gràs an àm na h-airce, Ruith d' a ionnsuidh le fèin-àicheadh 'S dearbh nach fàilnich do Chùl-taice.
S mile marbhphaisg ort a shaoghail,
'S carach baoghalach do chleachdadh,
'S gar nach 'eil mi sean no aosmhor,
'S lionar caochladh tha mi 'faicinn;
'S tric am bàs le 'shaighdibh dùbhlanach
A' tionndadh mùirn gu airteal,
'S a' toirt aoibhneis mhòir gn bròn,
'N uair bhios ar sùil ri sòlas fhaicinn.
'S tha gach là a' teagasg iùil dhuinn Chum ar cùp a. ghiulan faio'lleaoh, Ma's e's gu faigh sibh làine chuimseach, 'S cuibhrionn iomchuidh e gu 'r n-astar; 'M fad's a bhios sinn anns an fhàsach, Gheibh sinn aran's pàirt ri 'sheachnadh, 'S c'uim' am biodh ar gearan uaibhreach Bho nach lìon e suas ar beairteas.
Gar na ghlac mi mòran stòrais,
Cha do chrìon mo chon- gu airceas,
An fuaran lathail fhuair mi 'n còmhnuidh,
'S math gu leòir gun stòr 'chur seachad:
An tì rinn tadhal mòr's an fhàsach,
Cha do thàir e maoin a thasgaidh,
'S feàrr am beagan buain le gràs,
Na oighreachd's achanna' chaich 'thoirt dhachaidh.
'S gabhaidh 'bhuaidh a th' air cloinn dhaoin', A h-uile h-aon air saod a' bheairtais, 'M fad's am fagus 'falbh g' a fhaotainn, 'S cogadh's caonnag ga thoirt dhachaidh ; 'S lionar neach tha, 'cosd a shaothrach, Nach do bhlais a mhaoin le taitneas, 'S mairg a ghlacas creach nam feumnach, Chum e fèin a dhèanamh beairteach.
An tì a thaisgeas sìol na truaill'eachd, Cha bhi 'stòras buan gu mairsinn, Ged a dhùin e glaiste suas e, Gheibh e sgiathan luath chum astair :
23
Mar an iolair 'shiùbhlas bhuainn, Chum nan nèamh le fuaim's le clapraich, 'S amhlaidh beairteas thig le foill, Ge mòr a shraighlich, 's faoin a mhairsinn.
S tric tha'm beairteas 'n a chùis-dhìtidh, Dha na mìltean 'tha ga ghlacadh, 'Càrnadh suas le cruadh's droch-innleachd, Cuid nan dìlleachdan gun taice: Bi'dh a' bhanntrach dhoibh fo chìs, 'S tric a dhìobair i n t-each-toisich,
S cmaidh an cridh' a bh' aig an linn A dh' òrduich lagh cho millteach crosda.
Chuir iad cas air reachd na fhinn, 'S ghluais iad dìchiollach's an droch-bheart, 'Claoidh nam bochd's ga. 'n lot le mìorun-— Banntraich's dìlleachdain gun choiseachd— B' uamhasach an cleachdadh tìre, Croich a's binn air àird gach cnocain, Cùirt nan spleadh gun lagh, gun fhìrinn, 'S tric a dhìt' an tì 'bha neo-chiont'.
'N uair 'bhios gràs anns an luchd-riaghlaidh,
Bi'dh na h-ìochdarain làn aiteis,
'S bi'dh gach prionnsa, 's diùc, a's iarla,
'Seasamh na- còir' fo sgiath a' cheartais;
Cha bhi duine bochd gun phòrsan,
'S cha bhi deòiridh truagh gun taice,
'S bi'dh gach cealgair air am fògradh,
'S cha 'n fhaigh luchd-an-fhòirneirt fasgadh.
An sin bi'dh sonas anns gach rìoghachd,
'S cùirt gach rìgh mar fhìonan taitneach,
Torach, làn le gràdh, s le fìrinn,
'S bheir gach sluagh deagh ìobairt seachad;
Tionndaidh 'n t-Arabach's an t-Inns'nach,
Fa thrombaid bhuin an t-soisgeil
'S cumaidh'm Pàp' na h-àithntean dìreach,
'S cha bhi ìomliaigh ann no croisean.
24
Ach bi'dh n soisgeul air a leughadh,
Anns a' bheus an robh e 'n toiseach,
'S bidh 'n luchd-teagaisg làn de dh' èifeachd,
'Toirt an lèursainn do na bochdaibh;
'S binn am fuaim's gach cluais 'bhi 'g èisdeachd,
Ait-sgeul aoibhinn clèir nan abstol,
Anns 'n do shuidlie iad cruinn, gu lèir,
Le Spiorad Dhè 'toirt gèill dha 'fhocal.
'S iad 'ain bannaibh gràidh dha chèile, Comunn speiseil 'an deagh-choltais, Rùnach, seirceil, làn deagh-bheusan— Buidlieann rèidh nach gèill do 'n drochbheart: 'S lionar uireasbhach a's feumnach, Dha na ghlèidh iad lèigh gun. chosdas, Thaom gach duin' a chuid's an dèirce, Chum an trèud a dhìon bhoi n bhochdainn.
'S thusa' 'dhuine, cluinn a's leugh so, 'S cuimhnich fhèin 'bhi ceum air thoiseach, S thu cho pailt de stòr s de dh' fhèudail, 'S 'Banc ' gu d' ghèill, s còig ceud ah- ocar; A mheud's ged thionail thu ri chèile, Do mhac gun chèill's do oighre cosdail, B' fheàiT dhut beannachd bho luchd-dèirce, Na na. dlx' fhàg thu'd dheigh gu droch bhuil.
'S bho 'na shiùbhlas sinn gu lèir
Do 'n chill bho n d' èirich sinn an toiseach,
Anns an uaigh's nach luaidh sinn feudail,
'S nach bi feum againn air cosdas;
'S faoin gach fasan a's deagh èididh
'S tan' an lèin' 'an tèid am corp-sa,
'S ni na daola cuilm de ii chreubhaig,
'M fad's a mhaireas rèud gun chosd dhi.
An sin gach, duine chuir san eucoir, Buainidh iad le dèiu-aibh goirte, 'S bi'dh an duais gu truagh mar thoill iad, S àrd a chluinnear caoidh an ocliain j
25
Bidh an lochd 'n a chrois's gach èudann, 'S cogais rèubach fhèin ga 'n lotadh, Sgiursar iad gu slochd na peine, 'S comiich Dhè mar leus ga 'n losgadh.
Ach na fìrinnich gu aoibhneas, Crùn, a's oighreachd gheibh gach neach dhiubh, 'S còmhnuidh ait 'an teach na soillsr 'Sona, soim' 'bhios cloinn na maise, 'dlùthachadh Ur-mhac na Maighdinn, 'Choisinn saibhreas dhoibh le 'ghaisgeachd, 'S a thug buaidh bho 'n uaigh le 'threun-laimh, 'S geat' an èig le 'ghàirdean spealg E.
'S chaidh E suas le bxiaidh-ghàir aoibhneis, 'Dh ullachadh dha 'chloinn an dachaidh, 'S thug E àithntean d' a luchd-muinntir, 'Uain's a chaoraich 'stiùradh faic'lleach; 'S 'n uair a thig E rìsd 'n a mhòrachd, 'Thoirt am pòrsan do gach neach dhiubh, An seirbhiseach rinn ceilg a's fòirneart, Sgiursar e le còrdaibh goirte.
VI.
Bha a smachdan, 's a throcair, O m' òige mu seach orm; 'S e bu chainnt dhoibh le chèile, Mi a thrèigsinn a pheacaidh.
'S iad clann dìleas a' chùmhnaint 'S gèire sgiùrsas a shlat-sa; Ach cha dealaich e 'chaoimhneas, A chaoidh riu rèir 'fliocail; 'S e trioblaid na fùirneis, 'S a bheil e rùsgadh an seachrain; Gus an iarr iad dheth thròcair, Gun leanadh dha cheartas.
Chum's gu faic iad an truaigh' 'S an gluasad gun fhaioill; Thig an lagh 'gan dian-ruagadh, As gach bruach an robh'm fasgadh ; 'N uair an ni 'choguis dùsgadh, Le sgrùdadh gèur-bheachdail, Ni i mach dhoibh bhi caillte Mur tionndaidh iad dhachaidh.
'N uair 'bha mi a'm reubal
'S e fèin a rinn iochd orm;
'S rinn mo philleadh le tròcair
Bho shligh' dhòruinn 'n lèir-sgriosaidh.
Mar amhailt' à grìosaich,
A spìon e mi thairis;
Bhàrr chriochan an namhaid,
Gu fàrdach a' chlanna.
Tha cuibhleachan ùine. Gu dlùth a' dol seachad; Dean mo sgeudachadh sgiamhach 'An aodach iasaid a' ghaisgich; Anns am faigh mi a bheannachd, A cheannaich e daor dhomh; Cha b' ann le ni truaillidh, Ach 'fhuil uasal 'ga taomadh.
Tha hi' inntinn-s' an geall
A bhi thall thar uisg' Iordain,
Mar ri Prionnsa na sìochaint',
B' e mo mhiann dol na chòmhdhail;
'S e cìbeir na treud e
Bheir e fèin orra faicill;
As na h-eileanan suainteach,
Ni e 'n cuairteachadh dhachaidh.
" 'S e an Ròs e o Sharon, 'S am Flùr e o Iesse, 'S e Gaisgeach Trèibh Iùdah," Cha chlaoidhear a neart-sa; 'S e àillteachd thar chàch, Thug mo ghràdh-sa cho mòr dha, 'S an uair 'bhios e as m' fhianuis, Bi'dh mi cianail, ro-bhrònach.
Bi'dh mi dubhach 'ga iarraidh,
Os n-ìosal an còmhnuidh;
'S 'n uair 'chì mi na, mhais' e
Bi'dh mi laiste le sòlas;
'S e m' àilleagan broillich,
'S e mo charaid's m' fhear-pòsd' e;
'S e mo Bhràthair a's sine
Tric is minig 'gam chòmhnadh.
'S e fear ghabhail mo leithsgeil 'S a' sheasamh mo chòrach; A phàigheas m' uil' fhiachan, 'S ni mo dhion bho gach dòrainn; Am fad's a bhios mi air thuras. Bheir e 'n cumantas lòn dhomh, 'S 'n uair a philleas mi dhachaidh, Cha bhi airc aig a bhòrd-sa.
Tha mil a's bainne 'an Canaan, Ged tha 'n fhàsach-s' lan croisean; :S iomadh bruthadh air sàilibh 'N neach a's fearr gheibh an t-aisig;
28
Dh' ath-nuadhaich e 'chùmhnant, A's dhùbail e 'ghealladh; 'S e Caiptean mo shlàint' e, 'Bheir le gràs mi 'na choinneamh; Tha gach latha mar bhliadhna?-Gus an criochnaich mi m' astar; Gus am bi mi 'na fhianuis, Troimh shiorraidheachd 'cur beachd air.
Rinn Simeon sòlas 'n uair
Fhuair e òg e 'na ghlacaibh;
A's le irioslachd, dh' iarr e,
Comas triall 'sa dhol dachaidh ;
As a b' fhad bha mi 'g earbsa,
Tha m' shùil dearbhta 'g a fhaicinn—
Slàinte Dhè do chloinn daoine,
Chaidh fada thaobh uaith' air seach'ran.
m
it <¦>)
m
m