Máirtín Ó Cadhain 1905-70

Tá áthas ar Leabharlann Choláiste na Tríonóide go bhfuil clann agus Iontaobhaithe Mháirtín Uí Chadhain (.i. Máirtín Ó Cadhain, Mícheál Ó Curraoin, Seán Ó Curraoin, and Seán Ó Cadhain) tar éis páipéir Mháirtín a bhronnadh ar an Leabharlann. Bhí ócáid oifigiúil bronnta ann ar 10 Meitheamh 1996.

I measc na bpáipéar tá láimhscríbhinní dá chuid úrscéal agus gearrscéal, nótaí a rinne sé agus é dhá scríobh, a obair iriseoireachta agus mar cholúnaí nuachtáin, a shaothar ar ghramadach na Gaeilge, ar stair na Gaeilge, agus ar mheath na teanga sin, cuid dá obair ullmhúcháin dona chuid ranganna i gColáiste na Tríonóide, áit a raibh sé ina léachtóir agus níos déanaí ina ollamh le Gaeilge, páipéir ar Ghael Linn, Chonradh na Gaeilge agus eagraíochtaí eile Gaeilge, agus ar pholasaí an rialtais i leith na Gaeilge (ábhair conspóide go minic), a bhailiúchán téipeanna ar bhéaloideas, ar chanúintí agus le h-aghaidh cleachtadh foghraíochta, chomh maith le filíocht dá chuid féin agus nótaí a rinne sé le linn dó bheith i gcampa géibhinn an Churraigh, a leabharlann chlóbhuailte (ina measc leabhar inar scríobh sé nótaí), agus nótaí dá chuid léitheoireachta (cuid de i bhfoirm duillíní leabharlainne dár choimeád sé). Tá cuid den ábhar curtha ar leataobh lena fhoilsiú, agus ní bheidh sin ar fáil lena scrúdú go dtí go bhfoilseofar é, ach beidh na páipéir a bhaineann lena shaothar foilsithe ar fáil nuair a bheidh siad liostáilte-uimhrithe go h-iomlán. Chuir an chlann catalóg mhaith ar fáil, agus tá sin a h-athchóiriú ar mhaithe lena h-úsáid sa leabharlann.

• Príomh-scríbhneoir cruthaitheach Gaeilge na fichiú aoise, ar son a úrscéil Cré na Cille agus a chuid gearrscéalta ach go h-áirithe ('go háirid' a déarfadh seisean mar fhear Chonamara).
• Thug sé ionsparáid dona lán feachtas ar son na Gaeilge agus shaothraigh ar son Éire aontaithe agus Gaelach (ar aon líne le dearcadh an IRA / Óglaigh na hÉireann)
• Critic ar nua-litríocht, litríocht na Gaeilge ach go h-áirithe.

Saothar a foilsíodh lena bheo:

• Cré na cille (molta mar ábhar-le-h-aistriú i liosta de chuid UNESCO, agus tá leagan Ioruaise ann cheana), 1949, 1965, 1970
• Idir shúgradh agus dáiríre agus scéalta eile (gearrscéalta)
• An braon broghach (gearrscéalta)
• Cois caoláire (gearrscéalta)
• An tsraith ar lár (gearrscéalta)
• An tsraith dhá tógáil (gearrscéalta)
• Páipéir bhána agus páipéir bhreaca (a uacht mar scríbhneoir)
• Paimphléid ar chúrsaí reatha agus pholaitíocht, ar thodhchaí na Gaeilge, ar mheath na Gaeilge, altanna sa Ghearmáinis ar litríocht na hÉireann (in Kindlers Literatur Lexicon)
• Altanna eile i leabhair, nuachtáin, irisí, colúin rialta (m.sh. 'Caiscín' srl, san Irish Times), a chuid féin den saothar 'Clár litríocht na Nua-Ghaeilge'
• Gearrscéalta eile nár bailíodh sna leabhair gearrscéalta thuasluaite
• Litreacha i nuachtáin
• Ceirníní na Gaeltacht[a]: consain na Gaeilge, ceirnín vinyl agus leabhrán a bhaineann leis

Leabharliosta dá chuid scríbhneoireachta uilig in Alan Titley, 'Máirtín Ó Cadhain: clár saothair', lgh 49-87 agus in Siúr Bosco Costigan (i dteannta Seáin Uí Churraoin), 'De ghlaschloich an oileáin', lgh 183-226 (agus liosta d'altanna faoi -go dtí 1986- arna liostáil ar lgh 227-252)

Aistriúcháin go Gaeilge:

• ón mBéarla: Sally Kavanagh (CJ Kickham); 'A short suit' (Lynn Doyle)
• ón mBreathnais: Tynged yr Iaith (Saunders Lewis)
• ón bhFraincis: 'La rempailleuse' (Guy de Maupassant)
• ón mBriotáinis, le cúnamh G Dourgwenu nó G Hernot: scéalta le Jakez Riou

Foilsíodh tar éis a bháis:

• An tsraith tógtha (gearrscéalta)
• As an ngéibheann (litreacha)
• Athnuachan (úrscéal)
• Ó Cadhain i bh'Feasta' (scéalta agus léirmheasanna)
• The road to Brightcity (aistriúcháin go Béarla le hEoghan Ó Tuairisc)
• Altanna agus scéalta i leabhair, nuachtáin agus irisí.

Fós gan foilsiú:

• Barbed wire (i nGaeilge)
• Destined to pass (i nGaeilge don chuid is mó)
• Bailiúchán béaloidis ar théipeanna (i nGaeilge)
• Léachtaí (a lán acu i nGaeilge)
• Nua-litríocht na hÉireann 1850-1900
• Téacsanna gramadaigh, canúna, foghraíochta, cuid acu ar théip, cuid acu rétithe lena bhfoilsiú (Consonants of Irish, 'The vowels of Irish').

Saol:

• Muínteoir náisiúnta 1926-36 (rúnaí áitiúil INTO 1930)
• Rúnaí an Fháinne 1939
• Phós Máirín Ní Rodaigh 1945
• Aistritheoir cáipéisí dlí srl don Oireachtas 1947-56
• Colúnaí seachtanúil don Irish Times 1953-6.
• Léachtóir sa Ghaeilge i gColáiste na Tríonóide 1956, ollamh le Gaeilge 1969-70, comhalta Choláiste na Tríonóide 1970.
• Ball d'Óglaigh na hÉireann / IRA 1918-; imtheorannaíodh é tamall 1939, agus bhí sé i gcampa géibheann an Churraigh 1940-4 (mhúin sé Gaeilge srl dá chomhphríosúnaigh).