Foghraidheacht na n-ainmneacha pearsanta

Le cupla scór bliadhain anuas, tá ainmneacha Gaelacha an-fhaiseanta. Ach 'sé an rud atá aistidheach fána n-úsáid i gCúige Uladh — le lucht an Bhéarla agus leis an chuid is mó de lucht na Gaedhilge — gur foghraidheacht neamh-Ultach a bheirtear orthu. Mar shampla:

Ainmneacha mná:

Siobhán: deirtear "shiv-AWN" de ghnáthach, ach 'sé "SHOE-ann" an fhoghraidheacht Ultach: "A Shiubhán Ní Dhuibhir 'stú bun agus bárr mo scéil". Tá fhios agam mná as Tír Chonaill a scríobhann "Siúan" le bacadh ar dhaoine "shiv-AWN" a thabhairt orthu.

Sineáid: deirtear "shin-ADE" (Sinéad) de ghnáthach, ach 'sé "SHIN-adge" an fhoghraidheacht Ultach: "Éirigh a Shineáid 's cuir síos a' scilléad".
"Well, bhí Sineáid is Seonaidh, bhí siad 'na gcomhnaí i Rann na Feairste." (Éamonn Bhell Fheidhlimidh)  
"Seonaid" (SHAW-nidge) a deirtear in Albain.

Maighréad: deirtear "mur-RAID" de ghnáthach, ach 'sé "MY-rid" an fhoghraidheacht Ultach: Maighréad Ní Dhomhnaill, Maighréad Ní Mhaonaigh.  Sé an dearcadh a bhí ag bhean toighe amháin i nGaoth Dobhair: Sé "MY-rid" an Ghaedhilg ar "Margaret"; tá "mur-RAID" ann fosta ach ainm eile ar fad é.

Máire: deirtear "MOY-ra" go minic, ach 'sé "MY-reh" an fhoghraidheacht Ultach — nó "MY-eh" i nGaoth Dobhair (Moya, mar scríobhann Máire Ní Bhraonáin é).

Eithne: deirtear "ETH-na" go minic, ach sé "EN-yeh" an fhoghraidheacht Ultach (Enya, mar scríobhann an ceoltóir é).

Éilis: deirtear "EYE-lish" go minic, ach 'sé "AY-lish" "AYLsh" an fhoghraidheacht Ultach ["ay" mar tá in "day"].

Ainmneacha fir:

Pádraig: deirtear "POD-rig" agus "PAW-rik" go minic, ach 'sé "PWAD-rig" an fhoghraidheacht Ultach.

Eoghan: deirtear "OWE-un" go minic, ach sé "AWE-un" an fhoghraidheacht Ultach. Tá dhá fhuaim éagsúla le "o-fada" in Ultaibh, díreach mar tá in Albain ins na focla céanna, agus is samplaí den dá fhuaim sin Eoghan (ò) agus Eoin (ó).

Tomás: deirtear "taw-MOSS" "taw-MASS" go minic, ach 'sé "TOM-ass" an fhoghraidheacht Ultach. Is cuimhin linn daoine nach n-abróchadh "taw-MOSS oh FEE-ich" cionnas nach rabh siad toilteanach Gaedhilg a labhairt, ach bheireadh siad "TOM-as oh FEE" ar an duine, mar mhasla, dar leo. Ach ina n-ainneoin féin, is iad a bhí á rádh i gceart, do réir fhoghraidheacht oirthear Uladh, agus chan na Gaeilgeoirí sin a chuireadh snaidhm ina dteangaidh le "tom-OSS oh FEE-ich".

Seán: deirtear "SHAWN" go minic, ach 'sé "SHAN" (i dTír Chonaill) nó "SHANE" in oirthear Uladh  an fhoghraidheacht Ultach. Sin an foghraidheacht a d'fhág Shane O'Neill, Shane Barnagh, Shane Crossagh, McShane, Glenshane, Broughshane, srl, againn. Is fusa an fhoghraidheacht "SHANE" a thuigbheáil ón litriú "Seaghán".

Tá ainmneacha eile ann agus is gnáthach le hUltaigh iad a rádh ar an dóigh Ultach: Ciarán: "KEER-an" , Micheál: "MEE-hal" , Máirtín: "MAR-cheen" — gidh go gcluin tú corr "keer-AWN" "mee-HAWL" "mar-CHEEN" ag Ultaigh fosta.

Amharc annseo fá choinne liosta de na hainmneacha a bhi in úsáid i measc teaghlaigh Ghaelacha le linn ré dhorcha na nGael in Ultaibh.


Ciarán Ó Duibhín
2016/03/12
Clár cinn / Home page / Page d'accueil / Hauptseite