Béal Fearsaide


Níl annseo ach poinnte iongantach simplí, ach poinnte gur mór liom é: ba mhian liom go dtabharfadh daoine an t-ainm ceart Gaedhilge ar an bhaile seo cois cuain ina bhfuil muid inár gcomhnaí.

Tá a lán daoine, ar ndóighe, a bheir an t-ainm ceart ar an bhaile cheana féin, ach tá cuid mhór eile nach dtugann, agus is innti atá go leor acu sin ina gcomhnaí.

Agus caidé an t-ainm ceart ar an bhaile? Tá, Béal Fearsaide (le fuaim "a"). Chan "Béal Feirste" (le fuaim "e") nó "Béal Feiriste" (le fuaim "e" agus siolla de bhreis eadar "r" agus "s") — ach "Béal Fearsaide" (le fuaim "a").  Is ceadmhach "Béal Feairste" nó "Béal Feairsde" a scríobhadh, más fearr leat a litriughadh mar sin, fhad is go gcluintear an t-"a" ann (tá an "rs" leathan agus an "d" nó "t" caol ina lár, cosail le "boichte" nó "beaichte", ina bhfuil "ch" leathan agus "t" caol; bíonn "rs" leathan againn ar scor ar bith i bhfocla mar tursachfarsaing, cuma caidé mar scríobhtar iad).

Agus caidé mar atá fhios agam go bhfuil an fhoghraidheacht sin ceart? Bhuel, tá dhá cúis agam le sin a rádh. Sa chéad áit, sin an rud a innseann an leagan Béarla dúinn: BelFAST; nó roimhe seo, BelFARset. Is gnáthach linn a ghlacadh leis nach bhfuil sna logainmneacha Béarla againn ach truailliú ar na bunleaganacha Gaedhilge — agus tá sin fíor i dtaca leis na leaganacha scríobhtha de. Ach i dtaca leis na leaganacha labhartha, is fiadhnaise iongantach beacht iad de ghnáthach ar an dóigh a deirthí an t-ainm sa chanamhain áiteil den Ghaedhilg. Agus níl ach amaidí do lucht na Gaedhilge a bheith ag tabhairt "Limawady" ar "Léim a' Mhadaidh"/Limavady, nó "Ballymana" ar "Baile Meadhonach"/Ballymena, nó "Laharna" ar "Latharna"/Larne — nó "Belferscha" ar "Béal Fearsaide"/Belfast.

Tig an t-ainm ón fhearsaid a bhíodh annseo, agus 'sé na fearsaid(e) an fhoirm áiteil den ghinideach — is léir nach gcailltear an "a" sa phríomh-shiolla; agus tá amhras mór nach gcailltear an siolla láir — má chailltear a dhath, cailltear an siolla deiridh. Tá sé againn i gceart, i nGaedhilg agus i mBéarla, in Abhainn na Fearsaide / Farset River. Níl le deánamh ach é a chleachtadh in ainm an bhaile féin.

An dara cúis, éist le cainnteoir ar bith ó Thír Chonaill ag rádh an ainm. "Béal Feairste" a deir siad uilig. Agus ar ndóigh tá áit eile thiar annsin a bhfuil an bunas céanna lena h-ainm: Rann na Feairste. Deir na Conallaigh arís Rann na Feairste, chan Rann na FeirsteRann na Feiriste, agus ba chóir dúinne aithris a dheánamh orthu. Is cuma fá "rinn" nó "rann" i dtús an ainm, ach ní cuma fán "a" sa tsiolla ar a dtuiteann an meadhchan. 'Sé "Rinnafarset" a tugadh ar an áit i mBéarla ar dtús, rud a chuirfeadh in do chionn go mb'fhéidir gur Rann na Fearsaid' a deirtí, sula dtáinig lucht léigheann na leabhar 'na háite.

Fearsaide vs Feairste? Mar a dubhradh, níl mórán le rádh in éadan an litriú "Béal Feairste"/"Rann na Feairste" ach rud beag amháin, sé sin, nach bhfuil an "rs" seo caol.  Mar sin de, is fearr liom fearsaide a scríobhadh sna hainmneacha seo ná feairste.  Thig linn fearsaide a scríobhadh, agus sin a ghearrú sa chainnt, agus sin ar chupla dóigh. Is féidir, mar ghnidh Conallaigh an lae inniu, an siolla láir a leigean ar shiubhal, "feairsde" nó "feairste", ar acht an "rs" a fhágáil leathan sa chainnt, le linn an "t" a bheith caol.  Nó, mar a dheántaí (b'fhéidir!) roimhe seo, an "e" ag an deireadh a leigean ar shiubhal. Má ghnidh muid an dá ghearrú seo le chéile, ní bhéidh fágtha san fhocal deireannach ach an siolla amháin, feairst', agus tá sin anois comh goirid leis an ghnáth-thuaim sa Bhéarla sa lá inniu. Agus is féidir nach droch-chomhartha cruinnis an méid sin féin!


Ciarán Ó Duibhín
2013/08/09
Clár cinn / Home page / Page d'accueil / Hauptseite