CLANN

An bhfeiceann tú féin dadaidh cearr lena leithéid seo: Cuireadh ceist ar an ghasúr bheag cá rabh a chlann ina gcónaí?

Sílim féin go bhfuil rud cearr leis, agus rud measartha mór — ní bhíonn clann ag gasúr beag, ná ag girrsigh bhig. Cialluigheann "do chlann" do chuid páistí, nó do shliocht. Ní chialluigheann sé "teaghlach". Nuair is teaghlach atá i gceist, caithfear "teaghlach" a rádh, nó focal eighinteacht mar "mhuintir", ach ní dheánfaidh "clann" gnaithe.

B'fhéidir go gcuireann sin iongantas ort, nó baintear mí-úsáid as an fhocal "clann" i rith an ama, sna meáin Ghaedhilge. Ach mura gcreideann tú mé, amharc ar fhoclóir Uí Dhónaill. Níl le deánamh ag duine ach amharc annsin lena fheiceáil go gcialluigheann "clann" duine a chuid páistí, nó a shliocht. Ach ar chúis eighinteacht, úsáideann cuid mhór foghlamthóirí é fá choinne "family". Ní hé "clann" an Ghaedhilg atá ar "family" ach "teaghlach" an Ghaedhilg atá ar "family".

Tá go leor samplaí den deagh-úsáid againn lenár dtreorughadh ar bhealach ár leasa: an Teaghlach Naomhtha, nó an Teaghlach Ríoga, mar shampla; ní fhéadfaí "clann" a rádh sna cásanna sin.  Ach deirtear "clann" nuair is páistí nó sliocht atá i gceist: Clann tSuibhne, Clann Israel, clann an dá dheartháir, clann a' diabhail.  Agus "clann do chloinne" — na h-uaí agat.

So, má thig an focal "clann" 'un an bhéil agat, smaoitigh ar feadh seiciond: an é "teaghlach" nó "sliocht" atá i gceist agam? Agus más é "teaghlach", ná habair "clann", abair "teaghlach".

Anois, seo cupla sampla den úsáid chontráilte a chuala mé ghá gcraobhscaoileadh ós árd ar na mallaibh.

Agus lena chruthú nach bhfuil foghluim le deánamh do na scríobhaithe proifisiúnta seo, ceann ón Irish News, mí na Lughnasna 2017:

Nach iongantach a rudaí a bíos clann a dheánamh, agus gan lámh nó páirt ag an mhuinntir aosta sna heachtraí seo, más fíor?


Ciarán Ó Duibhín
2003/04/05
Clár cinn / Home page / Page d'accueil / Hauptseite