Clóidhte

Má tá Gaedhilg agat le cur ar a tame animal, agus má théid tú chuig na foclóirí, 'sé an focal is dóichí duit a fhagháil ar tameceannsa.

Anois, níl mórán cearr le ceannsa. Is ionann ainmhidhe — nó duine — a bheith ceannsa agus é bheith meek, quiet, obedient. Is minic trácht (agus moladh!) sa litridheacht ar chailíní ceannsa, mar shampla.

Ach tá focal eile ag na scríobhnóirí Conallacha ar ainmhidhe atá suaimhneach gan eagla i gcuideachta daoine — clóidhte.

1. Seo cupla sampla de clóidhte a fhreagrann do tame an Bhéarla:

Séamus 'ac Grianna: Iascaire Inse Tuile, lch 126, líne 11
Díolann muinntir Singapour an uile chinéal de bheithidhigh clóidhte leis na máirneálaigh a bhaineas fútha annsin ar a mbealach.
In this Singapore, which they had just left, the sailors buy all kinds of tame animals.
Dans ce Singapour d'où ils venaient, l'on vend aux marins qui passent toute sorte de bêtes apprivoisées.

Niall Ó Domhnaill: Scairt an Dúthchais, lch 87, líne 3
... na madaidh seo nach rabh ionnta ach mic tíre nach rabh leath-chlóidhte...
... these dogs that were ill-tamed wolves...

Niall Ó Domhnaill: Scairt an Dúthchais, lch 128, líne 12
Ach cé go rabh na madaidh as tír isteach clóidhte go breagh ó tháinig siad, ní rabh mórán maith ionnta.
But the Outside dogs, though practically broken in since their landing, did not amount to much. — broken in

2. Ach tá réimse céille clóidhte níos farsaingí ná seo amháin. Is ionann clódhadh leis an teas (nó leis an chruaidhteán) agus get used to, get acclimatised to, get adjusted to, get inured to the heat, hardship, etc.

Niall Ó Domhnaill: Scairt an Dúthchais, lch 138, líne 17
Bhí manadh ag Hal go gcaithfeadh gach aon neach clodhadh leis an chruaidhteán...
Hal's theory... was that one must get hardened.

Proinnsias Ó Brógáin: Eachtraí Sherlock Holmes, lch 312, líne 17
Maidir liom féin, rinneadh mo chlodhadh i gceart leis an teas nuair a bhí mé ins na h-Indiacha...
For myself, my term of service in India had trained me to stand heat..  — train

Niall Ó Domhnaill: Scairt an Dúthchais, lch 56, líne 9
Bhí sé ró-ghnoitheach ag iarraidh é féin a chlodhadh leis an tsaoghal úr seo le bheith neamh-shotalach... [madadh a tugadh ó thuaidh]
He was too busy adjusting himself to the new life to feel at ease...

Séamus 'ac Grianna: Faoi Chrann Smola, lch 181, líne 12
Ach mar sin féin ní rabh aithreachas ortha fá'n rud a rinne siad, agus bhí siad clóidhte ag an bhaile mhór an áit a mbéadh an saoghal ní ba réidhe aca agus gan oiread smaicht ortha is bhí sa bhaile. [daoine ón tuaith a chuaidh a chomhnaí sa bhaile mhór]
...sans regret pourtant de ce qu'ils avaient fait, et définitivement conquis à la ville par la facilité de la vie sans contrôle et sans prévoyance.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 190, líne 18
Tá Éirinn tréigthe aca agus ní fhuil siad clóidhte le h-Albain. [daoine ó Thír Chonaill a chuaidh a chomhnaí in Albain agus an chéad ghlún eile ina ndiaidh]

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 270, líne 25
Beidh do ghasúr clóidhte leis a' sanitorium a' t-am sin. — used to it

Séamus 'ac Grianna: Saoghal Corrach, lch 174, líne 8
“Bhail, tháinig smúid orm nuair a chonnaic mé an dóigh ar thoisigh sé a chlódughadh le dóigheannaí agus le dearcadh na Sasana.

Sampla maith é seo:

Séamus 'ac Grianna: Scéal Úr agus Sean-Scéal, lch 127, líne 31
Agus nuair a shíleadh sé go rabh sí ag clódhadh leis, sé rud a thoisigheadh sí a mhion-mhagadh air. [fear a rabh notion aige daoithe] — warm to, begin to get used to or accept

3. Is féidir do dhuine fosta diúltadh do na nósanna coimhthigheacha (nó cibé), agus is ionann é a chlódhadh agus make/induce/persuade nó i gcásanna áiride, train:

Domhnall 'ac Grianna: Uaigheanna Chill Mhóirne, lch 329, líne 11
“Tá 'fhios agat nach dtiocfadh le rud ar bith mé a chlódhadh le tabhairt orm páirt a ghlacadh ina leithid sin.”
“You know that no power on earth could make me go down into such a Donnybrook fair.” — nothing could make/force/compel/induce me

Domhnall 'ac Grianna: Uaigheanna Chill Mhóirne, lch 348, líne 2
Leis an fhírinne a rádh, d'innis a' t-Athair Séamus dúinn go mion is go minic, nar bhféidir tú a chlódhadh le páirt a ghlacadh in obair den chinéal.
In fact, Father James has told us, again and again, that you could never be induced to take part in an election.

Niall Ó Domhnaill: Scairt an Dúthchais, lch 138, líne 22
Ní dheárn' sé maith leó-san, agus annsin chuaidh sé a chlodhadh na madadh le smaichtín.
Failing there, he hammered it into the dogs with a club. [madaidh a rabh acu le sléigh a tharraingt]

Agus sampla deas eile:

Domhnall 'ac Grianna: Uaigheanna Chill Mhóirne, lch 253, líne 15
Bhí sí ag smaoitiú… fosta ar comh faiseánta agus bhí sé fá n-a chuid gruaige báine ina seasamh air, nó d'fhág bearradh na ndeich mbliadhan a bhí sé ins an phríosún comh láidir í agus nach dtiocfadh leis í a chlodhadh le fanacht ina luighe...
She was thinking ... how fashionable he was with his white hair standing erect, ever since the convict clipping of ten years had refused to allow it to lie down again ... — train it, induce it

Ciarán Ó Duibhín
2007/05/27
Clár cinn / Home page / Page d'accueil / Hauptseite