Giollacht

biadh a ghiollacht: (biadh, tráth bídh, greim bídh, béile, feoil, brot, préataí) (to prepare, "make")

Séamus 'ac Grianna: Scéal Úr agus Sean-Scéal, lch 94, líne 1
Caithfidh mise amharc a' bhfuilthear a' giollacht a' bhidh mar is cóir.”

Séamus 'ac Grianna: Scéal Úr agus Sean-Scéal, lch 157, líne 17
Bhí cliú fhial ag bean Mhánuis Bhig, agus bhí lámh mhaith aicí ar ghiollacht bidh.

Séamus 'ac Grianna: An Teach nár Tógadh, lch 156, líne 26
Tháinig an bheirt chun an toighe agus rinne an t-uncal greim bidh a ghiollacht.

Séamus 'ac Grianna: An Teach nár Tógadh, lch 207, líne 5
Fágadh é gan buanaidhe a bhainfeadh a chuid coirce ná cócaire a dhéanfadh tráth bidh a ghiollacht dó.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 82, líne 15
Nár chóir nach mbeadh siad a' súil go n-éireóchadh bean thinn a ghiollacht bídh dóbhtha!

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 82, líne 28
Ní raibh fúm ná tharm acht éirghe agus greim bídh a ghiollacht díbh.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 82, líne 34
“Dá samhólthá éirghe as do leabaidh a ghiollacht bídh dúinn,” arsa Siubhán, “ní bheadh aon bhean againn sásta.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 83, líne 9
“Bhí a fhios againn go mbeitheá comh h-amaideach is go n-éireóchthá a ghiollacht bídh dúinn.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 83, líne 23
Má b'fhíor díthe féin bhí rún aicí éirghe agus tráth bídh a ghiollacht dúinn.”

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 83, líne 25
“'Sí a dhéanfadh sin go fonnmhar dá mbeadh biadh ar bith aicí le giollacht,” arsa Maighréad.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 209, líne 29
Chuaidh siad isteach 'un a' sgiobóil agus thoisigh na mná a ghiollacht bídh.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 210, líne 13
Rinneadh greim bídh a ghiollacht go tostach agus h-itheadh é.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 210, líne 33
Thoisigh na cailíní eile a ghiollacht bídh.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 211, líne 14
Tráthnóna an lae sin chuir siad síos teine mhór amuigh ar a' tsráid agus rinne siad tráth maith bídh a ghiollacht dóbhtha féin.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 212, líne 19
An oidhche sin bhí teine mhór amuigh aca agus iad a' giollacht bídh.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 41, líne 18
Bhí sí toiseacht 'á ghiollacht nuair d'fhág mé an teach. [an suipeár]

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 52, líne 3
D'éirigh mo mháthair agus thoisigh sí a ghiollacht bídh.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 52, líne 11
Níor iarr mé ar Chócaire West Ha' ná ar chócaire ar bith eile a theacht agus a gcuid a ghiollacht.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 121, líne 6
Nuair tháinig ocras orm chuir mé síos teine agus rinne mé greim bídh a ghiollacht domh féin.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 122, líne 13
Dá mbeinn ar chladach Inis Fraoich ag iasgaireacht nó i n-Oileán Eala a' déanamh ceilpe chuirfinn síos teine agus dhéanfainn mo chuid bídh a ghiollacht agus shuidhfinn ar an fhéar go h-íosfainn é.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 199, líne 12
Bhí a oiread ocrais uirthí is go ndéanfadh sí féin tráth bídh a ghiollacht.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 209, líne 13
Annsin racha mé isteach 'un an oileáin go ndearga mé teine agus go ndéana mé greim bídh a ghiollacht.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 260, líne 1
Chuaidh mé suas 'un a' toighe ósta agus d'iarr mé ortha greim bídh a ghiollacht domh.

Séamus 'ac Grianna: Faoi Chrann Smola, lch 229, líne 2
Tiocfaidh mé tráthnóna éighinteacht sul a dtarraidh na fir isteach ó n-a gcuid oibre, nuair a bhéas tusa ag giollacht an bhrat sa tseomra mhór agus tú b'fhéidir ag smaoitiughadh orm.

J'arriverai un soir, quand les hommes seront encore dehors, et que vous penserez peut-être à moi, en faisant cuire la soupe dans la grande salle.

Séamus 'ac Grianna: Faoi Chrann Smola, lch 281, líne 11
Tháinig séideán gaoithe isteach agus baladh na rudaí a bhíthear a ghiollacht sa chistinigh leis.

le long du buffet, un coup de vent souffla des odeurs de cuisine

Séamus 'ac Grianna: Faoi Chrann Smola, lch 286, líne 12
Caithfidh mé biadh a ghiollacht achan uair sa lá, agus do dhaoiní nach bhfuil an chuid is míne den mhúineadh ortha i gcomhnuidhe.

la cuisine à toutes les heures, et pour du monde qui n'est pas toujours poli, je vous assure

Séamus 'ac Grianna: Iascaire Inse Tuile, lch 158, líne 24
Bhíodh sí féin i n-a suidhe de chois na teineadh ag giollacht greim suipéara.

and she herself was sitting there, seeing to their bit of supper

elle-même était là assise, surveillant leur petit souper

Séamus 'ac Grianna: Iascaire Inse Tuile, lch 199, líne 19
Bhí ruball an chomóraidh cruinn cuachta annsin agus mná fastóidh as Paimpol ag an teinidh ag giollacht bidh ar theann a ndíchill.

The whole train of the wedding procession had gathered there in disorder; and the extra servants, hired from Paimpol, well-nigh lost their senses before the mighty lumbering up of the capacious hearth with pots and pans.

toute la queue du cortège s'y était entassée en désordre, et des femmes de peine, louées à Paimpol, perdaient la tête devant la grande cheminée encombrée de poêles et de marmites.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 713, líne 22
Rinne an cócaire fuigheallach an turcaigh a ghiollacht arís.

The old cook had hashed up the turkey.

Domhnall 'ac Grianna: Uaigheanna Chill Mhóirne, lch 76, líne 6
“Ó!” arsa Máire Ní Chairealláin, “sin a' chiall atá le gé táilliúra a ghiollacht!”

“Ah!” said Mary Carleton, “that is what is meant by cooking a tailor's goose!”

Domhnall 'ac Grianna: Uaigheanna Chill Mhóirne, lch 317, líne 2
Ní fhaca mé biadh ar bith dhá ghiollacht ag Éireannach mná ariamh ach préataí agus cál agus muicfheoil.

I had never seen an Irish woman cooking anything but bacon and potatoes and cabbage.

Seaghán 'ac Meanman: Crathadh an Phocáin, lch 47, líne 29
D' éirigh sé, chur dornán de phréataí fuar-bhruithte ar na h-aibhleoga, agus chuaidh 'á ngiollacht d'á shuipéar.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 48, líne 17
Chuaidh sé anonn a leath-taoibh agus thoisigh sé a ghiollacht a bhéile.

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 122, líne 3
Ní bhfuigheadh sé sult ná sásamh as gann-bhéile a ghiollacht agus a ithe chois trágha tráthnóna Domhnaigh.

Séamus 'ac Grianna: Caisleáin Óir, lch 149, líne 12
“Ní rabh do leithéid de ghlas-stócach ar a' bhealach-mhór liom ariamh” arsa Micheál, agus é a' giollacht na feóla.

talamh: (talamh, cuibhreann, feirm, garrdhaí) (to tend, "keep")

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 174, líne 6
Nuair tháinig an aimsir mhaith bhí an t-iomlán aca ar theann a ndíchill a' giollacht talamh preátaí.

Séamus 'ac Grianna: Faoi Chrann Smola, lch 6, líne 24
Chonnaictheas dó gur leis féin an talamh a rabh sé 'na sheasamh air, an talamh a rinne a bhunadh roimhe a ghiollacht agus a bhí aca ar léas a rinneadh a athnuadhadh riamh anall.

Il se sentait sur le sol qu'il considérait comme son bien, que sa race cultivait en vertu d'un contrat indéfiniment renouvelé.

Seosamh 'ac Grianna: Seideán Bruithne / Amy Foster, lch 168, líne 4
Dar leis go rabh an talamh giollachtaighthe go bláthmhar.

The land he looked upon seemed to him kept neatly.

*Séamus 'ac Grianna: Faoi Chrann Smola, lch 180, líne 4
An té a shiubhailfeadh thart ar na cuibhrinn agus a tchífeadh na fir ghá ngiollacht ní bhéadh mórán imnidhe air fá'n tsaoghal a bhí fá choinne La Fromentiere.

Celui qui eût parcouru les champs, et regardé les hommes qui les culti-vaient, n'eût pas eu de crainte pour l'avenir de la métairie.

*Séamus 'ac Grianna: Faoi Chrann Smola, lch 183, líne 20
Thuig André go maith nár leor é féin leis an talamh a choinneáil giollachta sa dóigh a dtabharfadh sé bárr maith uaidh.

André sentait bien qu'il ne suffirait pas pour entretenir la Fromentière en bon état de culture.

*Tadhg Ó Rabhartaigh: Thiar i nGleann Ceo, lch 285, líne 6
Mhol sé domh Inis Colmán agus an fheirm de chois an locha a dhíol, nó go bhfuil Mártán ró-aosta feasta lena ghiollacht.

*Tadhg Ó Rabhartaigh: Thiar i nGleann Ceo, lch 97, líne 26
Is iomdha lá breagh samhraidh a chaith sé annseo ar aghaidh na gréine, ag machtnamh agus ag guidheadóracht sa chillín bhig sin, nó ag giollacht a gharrdhaidh bhig, nó ag breathnughadh uaidh na tíre sin ós ár gcoinne.”

bárr: (bárr, coirce, féar, curaidheacht, bláthanna) (to tend)

*Séamus 'ac Grianna: Cioth is Dealán, lch 87, líne 23
“A bhaicle dhroch-mheasamhail dhith-múinte, nach mór a' croidhe a fuair sibh asair-chosáin a dheánamh de mo ghiota coirce, agus a' saothar a fuair mé á chur agus á ghiollacht.

Pádraig Ó Gallchobhair: Cáitheamh na dTonn, lch 28, líne 13
Ghníthí an barr a ghiollacht dí; bhaintí agus thógtaí an mhóin dí.

Tadhg Ó Rabhartaigh: Mian na Marbh, lch 22, líne 28
B'éigean daoithe fiacháil le giollacht bheag chiotach gan tairbhe a thabhairt do ghiota beag bárr.

Séamus 'ac Grianna: Thiar i dTír Chonaill, lch 173, líne 10
Agus sgab siad cuibhreann grainneog ar Éamonn Shorcha, indiaidh a' saothar a fuair a' duine bocht ag iarraidh an féar sin a ghiollacht eadar cheathaideacha ins an aimsir a bhí le coicthighis ann.

Tadhg Ó Rabhartaigh: Mian na Marbh, lch 15, líne 8
An uair a thug sé an méid giollacht a thiocfadh leis do'n ghiota beag curaidheachta, rinne sé réidh le h-Albain a bhaint amach.

Niall 'ac Suibhne: Néall Dearg, lch 34, líne 30
Thug mé mo chúl leis an choillidh; chuaidh mé isteach ar an gheafta agus anonn liom go dtí an garradh beag ar ghnáthach le mo mháthair blátha a ghiollacht ann.

I turned back from the end of the wood, passed the garden gate, and entered the little plot of ground in which my mother had been wont to tend flowers.

móin: (to work, to see to, attend to)

Séamus 'ac Grianna: Rann na Feirste, lch 21, líne 32
Fir a leasuigh a gcuid preátaí agus rinne a gcuid mónadh a ghiollacht mar ba chóir.

Pádraig Ó Gallchobhair: Cáitheamh na dTonn, lch 55, líne 5
“Ach ní rabh sí giollachtuighthe ró-luath agus ní mó ná go bhfuil sí stáluighthe i gceart go fóill.” [móin]

wood (éadáil): (to see to, attend to)

Séamus 'ac Grianna: An Clár is an Fhoireann, lch 126, líne 12
Istuigh ar na h-oileáin, b'fhéidir, ag giollacht a chuid ádhmaid.

ainmhithe: (ba, bainne, capall) (to tend, see to)

Séamus 'ac Grianna: Saoghal Corrach, lch 108, líne 12
Eadar sin is tráthas chuaidh lánamhain a' toighe amach 'un a' bhoithigh a ghiollacht na mbó agus níor fágadh istoigh acht mé féin is Murchadh.

Seosamh 'ac Grianna: Muinntir an Oileáin, lch 21, líne 19
Bhí sí aníos agus síos ag giollacht ár mbó féin go dtí go rabh sé mall.

She was up an' down to our own cow till it was late.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 99, líne 32
Ar na mallaibh bhí sí féin ag bleaghan na mbó agus ag giollacht an bhainne gan cuidiughadh ar bith.

She had done all the dairying lately by herself.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 210, líne 7
Bhí ár gcuid capall féin i n-órdughadh mheasardha mhaith againn, agus thugamar cothughadh beag ar leith do láir Eibhlíne, agus rinne a giollachtadh fá choinne a ghabhail anonn ionns' ar Sheóirse Storefield agus thugamar cuairt air.

We had our own horses in pretty good trim, so we foraged up Aileen's mare, and made it up to ride over to George Storefield's, and gave him a look-up.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 300, líne 4
An fear a bheir giollacht do chapall ceithearn coilleadh, cha bhíonn sé gan a leath-choróin — dhó nó trí 'cheannaibh acú, b'fhéidir.

The man that straps a cross cove's horse don't go short of his half-crown — two or three of them, maybe.

daoine (to look after, see to, take care of)

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 67, líne 15
B'éigean do bheirt eile eisean a ghiollacht. [fear a dtáinig lagar air]

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 251, líne 4
Shiubhail mé liom agus d'fhág mé an dall le giollacht ag duine éigin eile.

Seaghán 'ac Meanman: Crathadh an Phocáin, lch 80, líne 9
Shíl sé go gcuala sé an cogar i n-a chluais: “Ag éisteacht leis an tsean-mhnaoi atá ag giollacht do'n fheirmeoir!

ó bhéal-aithris: Scéalta Johnny Sheimisín, lch 54, líne 25
Táimid ag giollacht orainn féin maidin agus tráthnóna, ag teacht 'un an bhaile san oidhche fliuch, fuar, tuirseach, ocrach, gan comh beag le beo teineadh romhainn, agus nár mhaith ár margadh bean a bheith againn a mbéadh teach téagarach aici fá n-ár gcoinne?” [we have to see to ourselves]

Séamus 'ac Grianna: Le Clap-Sholus, lch 175, líne 2
Ní thiocfadh le Siubhán suidhe ag colbha na leabtha aicí agus a' sgaifte páistí atá le giollacht aicí.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 254, líne 18
Acht bhí Róise Ní Dhomhnaill 'á ngiollacht agus a' tabhairt aire dóbhtha. [daoine a bhí tinn]

barr agus móin agus páistí:

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 208, líne 29
Bhí sí sin thall sa bhaile agus páistí miona is bárr is móin le giollacht aicí.

daoine (to guide, lead, bring, accompany, show round, show way)

Séamus 'ac Grianna: Saoghal Corrach, lch 291, líne 13
Tháinig sé chugainn tráthnóna an lá thar n-a bhárach agus rinne sé ár ngiollacht ar fud na cathrach.

Séamus 'ac Grianna: An Clár is an Fhoireann, lch 31, líne 9
“Dá mbeadh fear as a' ghleann sin againn le'r ngiollacht,” ars' an ceann feadhna, “dhéanfaimis ár mbealach ceárn ar bith sa chonndae ar shiubhal oidhche.

Seosamh 'ac Grianna: Pádraic Ó Conaire agus Aistí Eile, lch 275, líne 4
D'éirigh madadh i n-a n-arraicis, agus sul a dearn sé an chead ghnúsachtach d'aithin sé iad, agus shiubhail sé isteach rompú go suaimhneach mar bhéadh sé ghá ngiollacht chun an toighe.

damhsa: (to guide, to "call" a dance)

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 171, líne 32
Conall Phádruig Chondaí a bhí 'á ngiollacht, agus is leis a thiocfadh.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 201, líne 12
Bhí Conall Phádruig Chondaí aca le n-a ngiollacht.

Séamus 'ac Grianna: Bean Ruadh de Dhálach, lch 201, líne 27
Bhí siad a' damhsa ar Leac a' Duilisg agus Conall Phádruig Chondaí 'á ngiollacht.

Ciarán Ó Duibhín
2007/02/11
Clár cinn / Home page / Page d'accueil / Hauptseite