Leibheann

Caidé an Ghaedhilg a bhéarfá ar "landing"? Sé an Ghaedhilg a thug Domhnall 'ac Grianna air, ina leabhar "Gadaidheacht le Láimh Láidir" — leibheann.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 698
Go díreach leath bhealaigh suas an staighre bhí leibheann leathan.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 700
Agus bhí stríoc bheag chaol fhola trasna ar chlár a h-éadain nuair a tháinig sí amach faoi sholus an lampa a bhí thuas ar an leibheann.

Is ionann "leibheann" agus áit atá árd agus cothrom. Agus thig leis an fhocal a bheith feidhmeamhail do rudaí eile comh maith le "landing". Rudaí, sa chéad áit, a dtugtar "árdán" orthu ag foghluimtheoirí.

platform traenach:

Séamus 'ac Grianna: Saoghal Corrach, lch 58
D'fhosgail mé doras a' traen agus tháinig mé de léim amach ar a' leibheann, agus mo chóta mór ar bhacán mo láimhe liom.

Séamus 'ac Grianna: Saoghal Corrach, lch 293
Agus bhí na pasantóirí a' brúghadh a chéile fá na dórsa, gach aonduine ag iarraidh tús a bheith aige féacháil a mbéadh aon ghreim le fagháil ar a' leibheann.

stage ceoil:

Séamus 'ac Grianna: Saoghal Corrach, lch 262
Thuas ar leibheann bhí buidhean cheoil agus fear amháin i n-a measg ar chuir mé sonnrughadh ar leith ann.

(grand)stand (racecourse):

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 648
Cuireadh i n-aithne do na daoiní galánta uilig é, agus chonnaic mé ar an leibheann é, agus ins an chompal a rabhthar ag cur na ndiallaideacha ar na caiple ann, agus é ag bualadh gealltaí deich bpunt, agus gealltaí leith-chéad punt — bhí dornán maith nótaí leis — agus bhuail sé ar chuid capall na Dawsons uilig.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 671
Bhí tuairim ar dhuisín capall 'na seasamh agus na cithdeógaí díobhtha réidh fá choinne an rása, agus bhí lucht na ngealltach ag sgairtigh sean-árd a gcinn ag innse goidé a bhéarfadh siad ar na caiple, nuair a tháinigeamar deas go leór do'n leibheann le n-a gcluinstin.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 674
Bhí bunadhas na ndaoiní a bhí a' marcaidheacht, bhí siad thíos an áit a rabh na caiple fá ghiota de'n leibheann, an áit a rabh siad le h-imtheacht as.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 674
Mar sin de, bhí compal an tomhais agus an leibheann 'e dheas de a bheith folamh, an rud a rabh sean-Jacob a' dúil leis.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 675
Tháinig Mr. Dawson aníos go rabh sé comhgarach do'n leibheann agus annsin sheasuigh siad uilig suas ins an chóiste.

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 686
Bhí 'ach aon duine ag amharc air agus é ar an leibheann mhór, i gcuideachta na Dawsons.

step (beside a well), platform, jetty:

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 34
Bhí an camus comh deas dúinn agus go dtógadh mo mháthair bucáid uisge as nuair a bhéadh ceann a díothbháil uirthí, ó'n leibheann bheag adhmaid a bhí os cionn pholl glan na coisgrighe.

Níl annsin ach tús. Thig an focal a úsáid ag tagairt den iomad rud eile a bhfuil áirde agus cothroime ann:

áit nádúrtha:

Niall Ó Domhnaill: Na Glúnta Rosannacha, lch 17
Tá an Leachta Mór agus an Leachta Beag agus Leac na hAchuinge ina taobh; agus taobh thiar di tá dhá thobar bheannaithe faoi leibheann íseal carraige ar a dtugtar an Bhinn, an chéad ulaidh de Thuras Bhrighde.

witness-box:

Séamus 'ac Grianna: Saoghal Corrach, lch 37
Bhí fear amháin 'na sheasamh ar leibheann a bhí ann agus é mar bhéadh sé ar a mhionna.

gallery amharclainne:

Séamus 'ac Grianna: Iascaire Inse Tuile, lch 84
Domhnach amháin chuaidh sé 'un na h-amharclainne agus isteach sa leibheann uachtarach.

altar: "they were sitting up on the altar" - chan ar an altóir, ach ar leibheann na h-altóra!

Domhnall 'ac Grianna: Gadaidheacht le Láimh Láidir, lch 667
“Goidé seo! an bhfuilimid ag gabhail ar an leibheann i gcuideachta an mhinistir agus na codach eile?”

Sin é, má tá — platform, stage, landing, step, altar-place, terrace, witness-box, gallery, (grand)stand — le tuilleadh saineamhlachta nuair is gá sin, msh. leibheann cheann staighre; agus cén focal a b'fhearr a d'fhóirfeadh don nós úr seo – decking? Ach is baoghalach nach bhfeicfear "leibheann" os coinne ceann ar bith de na focla sin i bhfoclóir Béarla–Gaedhilg, ar siocair gur ag soláthar focla Gaedhilge ar choncheapanna Béarla a bhíonn siad, seachas ag soláthar concheapanna Gaedhilge.

ÓD: léibheann (1)


Ciarán Ó Duibhín
2004/08/21
Clár cinn / Home page / Page d'accueil / Hauptseite