Na Réamhfhocla


Cupla poinnte fá na réamhfhocla i gCúige Uladh.

fá agus faoi

Ní dheánann an Caighdeán Oifigiúil eadardhealú eadar an bheirt seo, ach is gá a dheánamh. Le sin a fheiceáil, níl le deánamh ach amharc ar abairtí mar seo:
    Bhí siad ina suidhe fán tábla
    Daoine fá 50 bliadhain de aois
    Chaith mé cupla seachtmhain fá Ghaoth Dobhair

Cuireann an Caighdeán d'fhiachaibh orainn "faoi" a rádh i gcómhnaí, rud a d'athróchadh ciall na n-abairtí seo (go tubaisteach!)  Dá mba faoi Ghaoth Dobhair a bhí tú, bhí tú báidhte.

Agus in áit faoi deara, deir an tUltach fá dear (Albain: fainear).

Deirtear in áiteacha eile:
faoi bhun = faoi (againn)
faoi thuairim = fá (againn)
agus in áiteacha deirtear
faoin dó a chlog = roimh a dó a chlog (againn)

fríd

fríd thríd an leagan Ultach den réamhfhocal a dtugann an Caighdeán Oifigiúil trí air. Le cois gan a bheith Ultach, tá "trí" ró-chosmhail leis an uimhir "trí", agus chan i gcómhthéacs na Matamaitice amháin a thig leis muid a chur amudha.

Léigh mé léirmheas ar leabhar uair amháin, a thoisigh leis na focla seo:
    Nuair a bhreathnaigh mé trí chóip den leabhar seo, ...
agus fágadh mé fada buan ag fiafruighe domh féin cad chuige a rabh trí chóip den leabhar de dhíth ar an léirmheastóir, sular thuig mé gurab é a bhí sé ag iarraidh a rádh: "Bhreathnuigh mé fríd chóip den leabhar seo."

eadar

Sé "iodar" — le "d" leathan — a deirtear i gCúige Uladh, agus sé eadar is cóir a scríobhadh, mar atá i bhfoclóir an Duinnínigh, agus mar a scríobhadh achan duine é sula dtáinig an Caighdeán Oifigiúil ar an tsaoghal agus idir ann.

In Albain scríobhtar an focal seo i gcómhnaí mar "eadar". Agus lena chois sin, tá focal eile acu annsin, "idir", focal a fuair siad ón tSean-Ghaedhilg, a chialluigheann "ar chor ar bith".

Eile

Tá traidhfil poinntí eile ar shlí a luaidhte, gidh nach gcuireann siad muid ar seachrán de ghnáthach.
• ní gá eadardhealú a dheánamh in Ultaibh eadar "do" agus "de". Le "d" leathan a thoisigheann an bheirt.
• le consoin chaol a chríochnuigheann "ar" agus "ag", agus mar sin a scríobhtar iad in Albain: "air", "aig"
• le consoin leathan trom a chríochnuigheann "ins"; ba chóir a rádh mar bhéadh sé scríobhtha "ionns" ("anns" in Albain)
• in Oirthear Uladh, ba ghnáthach "roimhe le" agus "thaire le" a rádh in áit "roimh" agus "thar": "roimhe liom", "thaire leat", srl.

Forainmneacha réamhfhoclacha

Níl ach péire a gcaithfear nóta a dheánamh daobhtha: "do" agus "le":
domh, duit, dó, daoithe; dúinn, díbh, daobhtha
liom, leat, leis, léithe; linn, libh, leobhtha


Ciarán Ó Duibhín
2004/01/11
Clár cinn / Home page / Page d'accueil / Hauptseite