Táir(e)

Aidiacht é táir — ach aidiacht nach bhfeictear go minic taobh amuigh den bhreischéim (comparative/superlative): níos táire, is táire

Rud is táire ná é, cialluigheann sé rud nach bhfuil comh tábhachtach nó comh galanta leis.

Samplaí:

An Doirnealach, Aisling Earraigh, An tUltach 12:6 (1935) lgh 1–3
Bhí tábla mór darach i lár báire; agus na cathaoireacha a bhí i dtimcheall an tábla sin, d'fhéadfadh Caesar mór féin suidhe ar an cheann a ba táire aca.

Seosamh 'ac Grianna: Ivanhoe. lch 371, líne 1
...duine de dhream a ba táire ná a dhream féin.
...one of an inferior race.

Seosamh 'ac Grianna: Ben-Hur, lch 58, líne 5
Khan, ainm Peirseach, a thugtaí ar an toigh ósta sa Domhan Thoir. An chuid a ba táire acu, ní rabh ionntu ach cumar fá chlaidhe, gan teach gan sgáthlán, agus gan gheafta go minic.
They were called khans, from the Persian, and, in simplest form, were fenced enclosures, without house or shed, often without a gate or entrance.


Seosamh 'ac Grianna: Ben-Hur, lch 539, líne 26
Bhí asáin den déanamh ba táire air.
His sandals were of the simplest kind.


Séamus 'ac Grianna: Scéal Úr agus Sean-Scéal, lch 169, líne 29
“Shílfeá go ndéanfadh rud a ba táire cúis i bpobal bhocht mar seo.” [pioctúirí Thuras na gCros, a bhí costasach le deánamh]

Séamus 'ac Grianna: Micheál Ruadh, lch 10, líne 19
Tá mise i ndiaidh siubhal as Leitirceanainn agus ba chóir go ndeánfadh urnaighe ba táire 'ná paidirín mo ghnoithe anocht.’ [Micheál Ruadh sa teach ósta nuair a chuir fear a' toighe "comhrac guidheadóireachta" air]

Séamus 'ac Grianna: Cioth is Dealán, lch 111, líne 5
Bhí Banba a' musglughadh a misnighe agus cé leis a dtiocfadh labhairt ar a dhath a ba táire 'ná sin? [.i. ar rud ar bith eile ach an troid]

Ceann fileamhanta:
Seosamh 'ac Grianna: Pádraic Ó Conaire agus Aistí Eile, lch 317, líne 5
“Ba mhaith an léim í go dearbhtha,” arsa an chuideachta, “agus má ba táire an rúide!” [léim a gearradh thar abhainn ag deireadh rása fada]

Domhnall 'ac Grianna: Uaigheanna Chill Mhóirne, lch 198, líne 22
Tuartha agus mar bhí sé de thairbhe a chuid eolais agus ranna leis an chuid a ba táire den chineadh daonda...
Hardened by experience and his dealings with poor, degraded humanity as he was...


Domhnall 'ac Grianna: Uaigheanna Chill Mhóirne, lch 347, líne 31
“Mar sin de, tá na daoiní níos táire nó shíl mé,” ar sise.
“Then the people are sunken deeper than I thought,” said Mrs. Rendall.


Agus ceann nach bhfuil sa bhreischéim:

Domhnall 'ac Grianna: Uaigheanna Chill Mhóirne, lch 299, líne 22
“Go háluinn!” ars' an sagart. Níor thuig sé aidiachtaí táire.
“Beautiful!” said Father James. He didn't understand tame adjectives.


Rud mar sin atá coitianta, gan a bheith ar dhóigh ar bith galánta nó uasal nó trom-chúiseach nó as a' choitcheann: common, mean, undistinguished, inferior, humble, modest, unpretentious, simple, basic, primitive, tame, poor, degraded, deep-sunk.
Sé an chontrárthacht ar uasal é, ar go leor dóigheann.
Ach ná bí ag súil lena fhagháil sna foclóirí Béarla–Gaedhilge ós comhair ceann ar bith de na focla Béarla sin. Béidh leithéidí simplí, suarach, dearóil acu-san, arís agus arís agus arís eile.

Tá an focal ag Ó Dónaill, ar ndóighe, agus an chiall s'againne mar "táir, 3" aige;
mean, base, vile, wretched mar chiall aige leis;
agus samplaí mar iad seo: áras táir (mean), gníomh táir (base), focal táir (sordid), aimsir tháir (wretched), seodra táir (tawdry), ba tháir uait é (mean), ní táire domsa é (the same with me)

Ní luaidheann ÓD an luighe leis an fhocal a chleachtadh sa bhreischéim, agus níl ach ceann amháin dá chuid samplaí sa bhreischéim.

Ciarán Ó Duibhín
2007/03/11
Clár cinn / Home page / Page d'accueil / Hauptseite