Na Cànanan Ceilteach
Ged a thathar a' smaoineachadh gun tàinig
na cànanan Ceilteach bhon aon freumh cumanta, tha na faclan a' coimhead
tur eadar-dhealaichte uaireanan, air sgàth 's gun do dh'atharraicheadh
na litreachan, gu h-àraid aig toiseach nam faclan, gus an do leasaicheadh
dà phrìomh gheug, 's e sin Geodeleg, a tha a' toirt a-steach
Gàidhlig, Gaelige is Gàidhlig Mhannin agus Brythoneg a tha
a' toirt a-steach Cuimris a bharrachd air cànanan bhon Bhreatainn
Bhig agus bhon Chorn. Cluinnear luaidh air "P" agus "Q" Ceilteach cuideachd,
air sgàth 's gu bheil mòran fhaclan cumanta anns na cànanan
Goedeleg a tha a' tòiseachadh le "c", fhad 's a tha an aon faclan
a' tòiseachadh le "p" anns na cànanan Brythoneg. Mar eisimpleir,
cleachdar "ceann" anns a' Ghàidhlig agus "pen" anns a' Chuimris.
Gàidhlig
|
Cuimris
|
| ceann |
pen |
| còig |
pump |
| ceithir |
pedwar |
| cò |
pwy |
| Caisg |
Pasg |
| ceannard |
pennaeth |
| clann |
plant |
Ach, tha eisimpleirean eile ann, far a bheil litir
mar "s" anns a' Ghàidhlig ag atharrachadh ann an dòighean
sònraichte nach eil cho soilleir gu sùil neo-ealanta.
Gàidhlig
|
Cuimris
|
s <
|
>h
|
| salann |
halen |
| sealg |
hela |
| seileach |
helyg |
| samhail |
hafal |
| samhradh |
haf |
| seabhag |
hebog |
| sean |
hen |
| seòl |
hwyl |
| seasg |
hesg |
s<
|
>ch
|
| sgeul |
chwedl |
| sia |
chwech |
sl<
|
>ll
|
| sluagh |
llu |
s<
|
> -
|
| smear |
mwyar |
| snathad |
nodwydd |
| snàmh |
nofio |
| snìomh |
nyddu |
s<
|
>ff
|
| sruth |
ffrwd |
Seo liosta eile de fhaclan le fuaim a tha coltach
ri chèile. Ach bithibh faiceallach. 'S dòcha gun taìnig
iad bhon aon freumh, ach cha do chum iad ris an aon ciall.
Gàidhlig
|
Cuimris
|
|
Gàidhlig
|
Cuimris
|
| abhainn |
afon |
|
àireamh |
rhif |
| anail |
anadl |
|
aon |
un |
| abar |
aber |
|
|
|
| bàrd |
bardd |
|
bàrdachd |
barddoniaeth |
| beag |
bach |
|
bodhar |
byddar |
| buachaille |
bugail |
|
|
|
| caibe |
ceib |
|
cailc |
calch |
| calltainn |
collen |
|
caoin |
cwyn |
| carbad |
cerbyd |
|
cèir |
cwyr |
| ceud |
cant |
|
cineal |
cenedl |
| claidheamh |
cleddyf |
|
cliath |
clwyd |
| cluas |
clust |
|
cluasag |
clustog |
| cluinn |
clyw |
|
cnoc |
cnwc |
| coileach |
ceiliog |
|
coinneal |
cannwyll |
| corp |
corff |
|
creidsinn |
credu |
| crom |
crwm |
|
crois |
croes |
| cruinn |
crwn |
|
cruit |
crwth |
| cù |
ci |
|
cuibhrionn |
cyfran |
| deagh |
da |
|
dobhar cù |
dwrgi |
| domhainn |
dwfn |
|
doras |
drws |
| dorn |
dwrn |
|
draigheann |
draen |
| droch |
drwg |
|
dubh |
du |
| duine |
dyn |
|
|
|
| falt |
gwallt |
|
fann |
gwan |
| fear |
gwr |
|
fearn |
gwern |
| feart |
gwyrth |
|
feur |
gwair |
| fion |
gwin |
|
fìor |
gwir |
| fleadh |
gwledd |
|
fliuch |
gwlyb |
| fraoch |
grug |
|
fuar |
oer |
| fuidheall |
gweddill |
|
|
|
| gabhail |
gafael |
|
gabhar |
gafr |
| Gàidhlig |
Gaeleg |
|
gairm |
garm |
| garbh |
garw |
|
gàrradh |
gardd |
| gèadh |
gwydd |
|
gobha |
gof |
| geug |
cainc |
|
glan |
glân |
| glùn |
glin |
|
gràn |
grawn |
| gruaidh |
grudd |
|
guidhe |
gweddi |
| iarann |
haearn |
|
inne |
ewin |
| innis |
ynys |
|
iutharn |
uffern |
| labhairt |
llafar |
|
lag |
llac |
| làmh |
llaw |
|
làn |
llawn |
| làr |
llawr |
|
leabhar |
llyfr |
| lann |
llan |
|
leisg |
llesg |
| lèir |
llwyr |
|
leum |
llamu |
| linne |
llyn |
|
loisg |
llosgi |
| lom |
llwm |
|
long |
llong |
| luchd |
llwyth |
|
|
|
| marbh |
marw |
|
mairbh |
meirw |
| meann |
myn |
|
miol cù |
milgi |
| modh |
modd |
|
mol |
moli |
| mòr |
mawr |
|
muc |
moch |
| muir |
môr |
|
|
|
| òrd |
ordd |
|
|
|
| plaosg |
plisgyn |
|
poll |
pwll |
| priòmh |
prif |
|
|
|
| ràc |
rhac |
|
rainneach |
rhedyn |
| ràmh |
rhwyf |
|
ruadh |
rhudd |
| ruith |
rhedeg |
|
saor |
saer |
| sgadan |
ysgadyn |
|
sicir |
sicr |
| sgamhan |
ysgyfaint |
|
suain |
hun |
| tana |
tenau |
|
teann |
tyn |
| taigh |
ty |
|
tighearnas |
teyrnas |
| tìr |
tir |
|
toll |
twll |
| torc |
twrch |
|
troigh |
troed |
| tulg |
twlc |
|
tùrr |
twr |
'S dòcha gu bheil e nas inntinneiche a bhith
a' dèanamh coimeas eadar seann fhaclan a tha a' fuireach anns a'
chànan sna làithean an-diugh ged a tha iad a' tighinn bho
sheann chleachdaidhean nach cluinnear a-nis. Mar eisimpleir, cleachdar
"llofrudd" airson "murtair" anns a' Chuimris, ged a tha am facal "rhudd"
neo "ruadh" air fàs gu math seann fhasanta. Tha am facal fhèin
a' ciallachadh "llaw" neo làmh ruadh, agus mar sin, bha am facal
glè fhreagarrach airson murtair aig àm nuair a chleadhadh
sgian.
Tha e inntinneach cuideachd, gu bheil na faclan a
chleachdar airson dhathan air atharrachadh anns na cànanan Ceilteach
air fad. Tha e coltach nach robh ach còig ainmean airson na dathan
mus ràinig na Romanaich Breatainn, agus mar sin, cha do rinneadh
eadar-dhealaichte sam bith eadar gorm is uaine, mar a chanas sinne an-diugh.
Air sgath' s sin, tha amharas ann mu dheidhinn dath nan duilleagan, mar
eisimpleir, agus cleachdar "glaswellt" anns a' Chuimris fhathast, a nochdadh
anns a' Ghàidhlig mar "gormfheur".